Grrr. Sit fastur á Regan National airport í Washington DC en ég var halda erindi í borginni. Það var dálítið óveður, þannig að öllu flugi til NY seinkar.

Annríkið er nokkuð þessa dagan, sem skírir lítið blogg, og veður líklega svo enn um sinn. Alls kyns ferðalög hrúgast upp og ný og ný verkefni spretta upp eins og gorkúlur.

Að heiman sýnist mér ósköp lítið að frétta. Finnst dálítil deyfð yfir því sem ég les. Eða kannski eru bara allir í fríi.

Ég fer á ráðstefnu til Finnlands eftir nokkra daga og ætla þá að koma við heima í tvo daga.

Hitaveita Suðurnesja var í eigu sveitastjórna á Suðurnesjum og í Reykjavík. Hún var seld til kanadísks fyrirtækis gegn harðri andstöðu bæði VG og Samfylkinginnar, enda virtist þetta vera lélegur sölusamningur á flestan hátt. En þetta var keyrt í gegn af Sjálfstæðiflokknum og Framsókn. Þetta var meðal annars rætt í kosningunum nú í Maí.

Nú vilja sumir að ríkið 'rifti' samningnum. Ég skil það sosum ágætlega, því þetta mál virtist allt einkennilega vaxið. En ríkið var aldrei aðili að þessum samningi ef ég skil rétt. Mér þætti gott ef einhver gæti skýrt út fyrir mér á hvaða forsendum ríkið ætti að rifta þessum samningi, hver kostnaðurinn yrði, og hvernig slíkt yrði framkvæmt praktískts séð. Sérstaklega ef fólk ætlar sé að fara að setja fótinn fyrir ríkisstjórnina útaf þessu máli. Hvað er það, nákvæmlega, sem fólk vill að hún geri?

Undarlega hljótt hefur verið um þann þátt málsins af þeim sem hæst láta með þetta á hinum stjórnmálalega vettvangi.

Eins og þetta horfir við mér, ólöglærðum manninum, sýnist mér niðurstaða hérðasdóms um hin svokölluðu gengislán skynsamleg. Dómurinn segir að úr því að lánið sé ekki ennþá verðtryggt með erlendri mynt, sé ekki eðlilegt að miða vaxtagreiðslur við hina erlendu mynt. Mér fannst það alltaf segja sig sjálft. Þess í stað miðar dómurinn við aðra þá vexti sem lántakandanum hefðu boðist á þeim tíma í íslenskum krónum. Í dómnum sýnist mér miðað við það sem best komi út fyrir neytandann, það er nafnvexti (en ekki verðtryggða raunvexti=, og virðist miðað við afar hagstæði vexti sem eingöngu bönkunum stóðu til boða hjá Seðlabankanum á þessum tíma (ef ég er að skilja þetta rétt?!). Þetta eru því líklega eins hagstæð lán og nokkur lántakandi gat tekið á þessum tíma, amk miðað við hvernig mál þróuðust í framhaldinu.

Með þessu er fjármögnunarfyrirtækjunum refsað all nokkuð en á sama tíma verða lántakendur líka að borga til baka meginþorran af láninu, þótt raunvirðið verði etv þegar upp er staðið töluvert lægra en menn bjuggust við, enda hafa raunvextir verið neikvæðir á Íslandi á síðustu misserum. Mér sýnist þetta því nokkuð sanngjarnt ef ég skil lögin og dóminn rétt. Mér þótti alltaf heldur langsótt að miðað yrði við ofurlága vexti í japönskum yenum, á láni sem veitt var í krónum, enda hefði aldrei neinn heilvita maður veitt slíkt lán (þótt eflaust hefðu margir vilja taka það!) Úrskurður Hæstaréttar virtist því fela í sér eins hreinan og kláran forsendurbrest og hugsast getur í lánasamningi og vandséð hvernig aðrir þættir samningsins gætu haldið.

Sumsé, nokkuð borðleggjandi dómur. Hitt er annað mál að ég þekki ekki hvernig þessi fjármálafyrirtæki stóðu af lánveitingum sínu, til dæmis, hvort villt hafi verið um fyrir fólki, osfrv, né heldur hvort rétt hafi verið staðið að innheimtu. Maður hefur séð alls kyns sögur um að í því efni kunni að leynast fiskur undir steini.

Lykilorð úr dómnum sem er hér http://domstolar.is/domaleit/nanar/?ID=E201004787&Domur=2&type=1&Serial=1&Words=: 
---
     Af hálfu stefnanda er byggt á því að í ljósi framangreindrar niðurstöðu Hæstaréttar um gengistryggingu í samningi aðila séu vaxtaákvæði ógild þar sem það hafi verið forsenda vaxtaákvörðunarinnar að lánið væri gengistryggt en sú forsenda hafi verið röng og því brostið. Ákveðið samhengi er milli vaxta og grunns verðtryggingar og er fallist á það með stefnanda að umsamdir vextir hafi verið ákvarðaðir með hliðsjón af gengistryggingunni, sem nú hefur verið dæmd óheimil. Um er að ræða lága vexti, svonefnda Libor vexti, sem taka mið af gjaldmiðlum í myntkörfu lánsins. Þykir ljóst að gengistryggingin hafi af hálfu lánveitanda verið ákvörðunarástæða þess að samið var um framangreinda vexti, auk þess sem telja verður að um hafi verið að ræða verulega forsendu umsaminna vaxta. Í 7. gr. samningsins segir að fram komi bæði í fyrirsögn hans og í 4. gr. hvort hann sé verðtryggður, óverðtryggður eða gengistryggður. Liggur því fyrir að stefnandi bauð lán með þrenns konar kjörum og er ljóst að um vexti fer eftir því hvort samið var um einhvers konar verðtryggingu eða ekki og jafnframt að vextir voru ekki þeir sömu þegar um var að ræða annars vegar gengistryggingu og hins vegar það, sem í 7. gr. samningsins er nefnt verðtrygging. Verður því að telja, að stefnda hafi verið fullljóst að umrætt lán frá stefnanda bæri vexti sem tækju mið af umsaminni verðtryggingu í erlendri mynt.
---

Við mat á því hvernig ákvarða beri þá fjárhæð, sem stefnda ber að greiða stefnanda samkvæmt framansögðu, verður að líta til þeirra atriða sem lágu til grundvallar samningum aðila umrætt sinn. Fram er komið og ljóst af ákvæðum 7. gr. samningsins, að stefnandi bauð neytendum lán með þrenns konar kjörum, þ.e. óverðtryggð, verðtryggð eða gengistryggð. Aðilar máls þessa sömdu um gengistryggingu og því ljóst að þeir gengu út frá því að lánið yrði verðtryggt með ákveðnum hætti. Bæði í aðalkröfu og annarri varakröfu stefnanda er gert ráð fyrir vöxtum samkvæmt gjaldskrá stefnanda, í aðalkröfu af verðtryggðri kröfu en í annarri varakröfu af óverðtryggðri kröfu í íslenskum krónum. Þessu hefur stefndi mótmælt sérstaklega enda hafi honum hvorki verið kynnt sú gjaldskrá né um þau kjör samið. Fallist verður á þau sjónarmið, enda er ekkert fram komið um að vextir samkvæmt gjaldskrá stefnanda hafi verið kynntir stefnda eða að um þá hafi verið samið. Að þessu virtu og með hliðsjón af sjónarmiðum um neytendavernd verður ekki fallist á það með stefnanda, að við vaxtaákvörðun verði tekið mið af gjaldskrá stefnanda eins og krafist er í aðalkröfu hans og annarri varakröfu. Verður því kröfum stefnanda á þeim grundvelli hafnað þegar af þeirri ástæðu.

Eins og áður er komið fram, verður að líta svo á að aðilar hafi ætlað sér að tengja samninginn ákveðinni verðvísitölu sem í þessu tilviki var gengisvísitala. Vegna þessa byggir stefnandi fyrstu varakröfu sína á því að miða beri við að samningsfjárhæð sé verðtryggð og beri verðtryggða vexti samkvæmt ákvörðun Seðlabanka Íslands á hverjum tíma. Á hinn bóginn verður ekki fram hjá því litið að stefnda stóðu til boða lán frá stefnanda með þrenns konar kjörum, þ.e. óverðtryggð, verðtryggð og gengistryggð. Ekki verður fullyrt um hvort stefndi hefði kosið að taka verðtryggt lán eða óverðtryggt. Þykir því með vísan til grunnraka samningaréttarins um sanngirni, sem og til neytendasjónarmiða, sem m.a. koma fram í 36. gr. c laga nr. 7/1936, að skýra þann vafa stefnda í hag og miða við þau samningskjör sem eru honum hagfelldari. Er óumdeilt að samningskjör miðað við verðtryggt lán eru stefnda óhagfelldari en þau kjör sem miðast við óverðtryggt lán. Af því leiðir að hafna ber fyrstu varakröfu stefnanda. Þá verður ekki séð að þriðja varakrafa stefnanda um Reibor vexti eigi sér stoð í samningi aðila og verður því heldur ekki á hana fallist.

Þessa dagana er ég að dunda mér á ráðstefnu í Cambridge, Massachussets, en ég héld dulítinn fyrirlestur í gær. Mér sýnist að framundan séu ansi mikil ferðalög næstu tvo mánuði, fyrst til Finnlands, svo Brasilíu, Sviss, svo Chile, Tyrklands og Ítalíu. Kannski ég reyni nú líka að velta eitthvað af öllum þessum ferðalögum yfir á meðhöfunda mína, en tilefnið er að aðallega að spjalla um þessa grein hérna.

Ég hef lítið sem ekkert fylgst með umræðunum heima. Eina sem ég hjó eftir var grein Magnúsar Thoroddssen, fyrrum hæstaréttardómara, sem birtist á síðu Láru Hönnu en mér sýnist greinin fyrst hafa birst í Morgunblaðinu (þannig að það blað er þá ennþá gefið út og lesið af einhverjum?). Sjá hér.

Greinin er svar við umfjöllun Jóns Steinssonar, hagfræðings, um dóm Hæstaréttar um lán í erlendri mynt á Pressunni.

Þessi dómur fjallaði um það að ólöglegt hafi verið að veita lán í erlendri mynt. Þessi lán voru auðvitað veitt á vöxtum sem miðuðu við erlenda mynt. Túlkun Magnúsar á dómnum er sú, að lánið eigi að vera reiknuð yfir í íslenskar krónur, en samt sem áður eigi vextir að vera reiknaðir líkt og um erlenda mynt sé að ræða.

Heldur þótti mér málflutningur Magnúsar götóttur, svo ekki sé meira sagt. Satt best að segja furðulegur. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem ég furða mig á málflutningi íslenskra lögspekinga. Það er efni í aðra og ákaflega langa og leiðilega færslu.

Í stuttu máli sýnist mér Magnús, fyrrum hæstaréttardómari, ekki átta sig nægjanlega vel á því dæmi sem að Jón setur fram. Dæmið snýst um hversu einkennilegt það sé ef að einn hluti samnings stenst ekki, þá eigi hinn hlutinn samt að standa algerlega óbreyttur, jafnvel þótt báðir hlutar samningsins hvíli augljóslega hver á öðrum.

Það finnst Jóni óskiljanlega lögspeki, og ég er því algerlega sammála. Jón setur upp dæmi sem mér sýnist Magnúsi takast að miskilja. Er kannski hjálplega að setja fram annað dæmi? Ég veit það ekki. En reynum samt. Það væri gaman að því að fá umræðu í athugasemdum og etv einhver önnur betri dæmi sem sýna kjarna málsins enn betur. Því mig grunar að íslenskri lögspekingar geti snúið út úr nánast öllum dæmum með orðhengilshætti.

Dæmi: Setjum sem svo að fólk versli í harðfiskum líkt og á Íslandi í denn. Viðskiptamyntin er sumsé harðfiskur. Nú er verð harðfiska allt í einu óstöðugt sökum aflabresta. Þá gera tveir menn með sér samkomulag um að (i) greiða sem svarar 3 einingum af viðskiptamynt fyrir belju (ii) greiðslan fari fram í gullpeningum dönskum. (iii) afhenting beljunnar fer fram strax en greiðslan fer fram eftir eitt ár (og það er nú einmitt þess vegna sem mennirnir binda samkomulagið í gullpeningum því að verðið á harðfiskum er svo óstöðugt). Verð hvers gullpenings í harðsfiskum er 3 þúsund harðfiskar per gullpening þegar viðskiptin eru gerð.

Nú kemur í ljós að samkvæmt lögum Alþingis eigi lögeyriri landsmanna að vera harðfiskur. Lögréttumaður, köllum hann til dæmis Magnús, kemst þá að þeirri rökréttu niðurstöðu að allir aðrir hlutar samningsins eigi að halda enda bersýnilega 'neytanda í hag.'. Þannig að eftir eitt ár greiðir kaupandinn þrjá harðfiska fyrir eina belju samkvæmt úrskurði Magnúsar. Seljandinn tapar því sem nemur um það bil 9 þúsund harðfiskum og fer auðvitað á hausinn.

Þetta dæmi er sambærilegt við það sem íslenskir lögfræðingar hafa sannfært sjálfan sig um. Lán sem veitt voru í yenum, til dæmis, eiga nú að fara fram í krónum en vextir samt að miðast við yen!

Vextir eru auðvitað ekkert annað en verð á peningum sem greiðast í framtíðinni. Þótt vextir hafi verið lágir í yenum, voru sambærilegir vextir í krónum miklu hærri. Það er vegna þess að menn reiknuðu með því að yen myndu aukast í verðgildi eftir því sem tíminn myndi líða (eins go raunir auðvitað varð) en krónur verður aftur á móti smám saman að engu í raungildi vegna verðbólgu.

Þetta er því nákvæmlega sambærilegt við dæmið hér að ofan. Ef að lögeyrir á að vera harðfiskur, verður auðvitað að miða raunverulegt framtíðarvirðið við harðfisk, vexti, nafnvirði, osfrv.

OK ég nennti ekki að vera að reikna vexti í harðfiskum. Þannig að dæmið að ofan er ekki með vexti heldur bara miðað við framtíðar kaupverð, sem auðvitað ýkir þetta en skýrir vonandi málið betur. En ég ætla rétt að vona að menn skilji punktinn þrátt fyrir það.

Punkturinn snýst um að þegar verð eru gefin upp í hlutföllum, skiptir auðvitað öllu máli í hvaða 'gjaldmiðli' það er gert. Þrír fiskar eru auðvitað allt annað en þrír gullpeningar. Það er augljóst. Og fimm prósent nafnvextir á yenum á ársgrunvelli er auðvitað allt annað en fimm prósent vextir í krónum því að á meðan yenið hækkar í verði með tímanum (vegna verðhjöðnunar í Japan), brennur krónan upp í verðbólguni á Íslandi.

Hér er því verið að bera saman epli og appelsínur, harðfiska og gullpeninga. Túlkun Magnúsar á dómi Hæstaréttar er órökrétt og raunar algerlega óskiljanleg frá öllum eðlilegum viðmiðum að því er ég best get séð.

Ég hef spáð rangt í nánast öllum leikjum síðan í átta liða úrslitum. Nema ég bjóst að vísu við að Þýskaland ynni í gær.

Þannig að í dag vinnur .... Holland. But I would not bet on it.

Egill bendir á ágæta grein eftir menntaskólamena, Jóhann Pál Jóhannsson, sem segir að það sé óvirðing við hina gömlu hugsuði frjálshyggjunnar, eins og til dæmis Adam Smith og John Stuard Mill að tengja hina séríslensku þjóðfélagstilraun síðasta áratuga sem endaði með algerum ósköpum við klassíska frjálshyggju.

Hann vill frekar tala um nýfrjálshyggju og bendir á Milton Friedman sem einn kennismið hennar.

Ég er þessu að mörgu leiti sammála en vil þó við þetta bæta einu.

Það er líklega óvirðing við Milton Friedman að kenna honum um þjóðfélagstilraunina upp á Íslandi. Ekki einu sinni hann myndi kannast við hana.

Uppá Íslandi greip nefnilega um sig sú sértrú að ekki bara væri einkaframtakið upphaf alls góðs í veröldinni, heldur líka að það þyrfti ekkert eftirlit að hafa. Ekki einu sinni ganga úr skugga um að lögum og reglum væri fylgd því sem næst. Slíkt væri bara dæmi um hina 'lamandi hönd ríkisins', 'boð og bönn' osfrv.

Það var þess vegna, að mér sýnist, að gegndarlaus innherjaviðskipti náðu að grafa um sig í íslensku viðskiptalífi, eigendur bankanna komumst upp með að lána sjálfum sér háar fjárhæðir án tryggra veða, meirihlutaeigiendur gátu svínað á minnihlutaeigendum osfrv. Mörgum dæmum af þessu tagi er lýst í Rannsóknarskýrlunni.

Það virðist vera að hin ný-íslenska frjálshyggjan hafi gert ráð fyrir því að þeir einu sem ættu að hafa eftirlit með bönkunum eða meirihlutaeigendum í almenningshlutafélögum væru þeir sjálfir.

Milton Friedman, á hinn bóginn, talaði alltaf fyrir mjög ströngum reglum um bankarekstur, og raunar vildi þær strangari en flestir væru tilbúnir að kvitta undir í dag. Og hann var auðvitað vel meðvitaður um hættuna á viðskiptaspillingu. 

Ég hygg að það hefði aldrei hvarflað að Friedman að þeir sem væru best til þess fallnir að sinna eftirlit með bönkunum, væru þeir sjálfir. Slíkt býður hættunni heim.

Íslenskri frjálshyggjumenn eiga allan heiðurinn af þeirri nýstárlegu kenningu sjálfir. Og það er meðal annars í þeirri háskalegu hugmynd sem rót hrunsins liggur.

PS Það er hins vegar alveg rétt sem bent er í athugasemdum að almennt var stemmingin í heiminum mjög gegn regluverki síðustu 30 árin. Kannski má fyrst og fremst segja að þessi tilhneiging hafi gengið einna lengst á Íslandi þótt þetta hafi auðvitað verið angi af breyðari hugmyndafræðilegum straumum. Það verður verkefni sagnfræðinga framtíðarinnar að leggja mat á af hverju þetta gekk svona langt á Íslandi og lengra en annars staðar. Að einhverju leiti kann það að vera vegna þess hversu lítil reynsla var t.d. af bankastarfsemi á Íslandi vegna umfangsmikilla ríkisbanka, og því þekktu menn ekki vel til þeirra regla sem urðu að gilda né heldur hvernig ætti að framfylgja þeim. Lönd á borð við Bandaríkin, á hinn bóginn, hafa gengið í gegnum margar bankakreppur, til dæmis á í mid 1980´s. Sama á líklega við um starfsemi almenningshlutafélaga og alls kyns misnotkun á því formi sem getur sprottið upp. Þau vandamál eru betur þekkt annars staðar þar sem lengri reynsla er af slíku.

Yikes!

Leiðari Fréttablaðsins í morgun reynir að vekja upp til lífsins um það bil 80 ára gamlan hagfræðilegan misskilning, oftast kallað 'the Treasury view' eftir breskum búrókrata í kreppunni miklu. Hún er byggð á kunnri 'fallacy' í hagfræði sem kennd er í flestum inngangkúrsum í hagfræði.

The Tresury view gekk í stuttu máli út á það að þótt að það sé mikið atvinnuleysi, þá muni hver króna sem eytt væri í ríkisútgjöld til að efla atvinnu í kreppu valda því að einkageirinn dragi saman útgjöld sín að nákvæmlega sama skapi og því engin áhrif hafa á eftirspurn eða atvinnustig.

Fjallað er um the Treasury view hérna 

http://en.wikipedia.org/wiki/Treasury_view

Síðustu 80 ár eða svo í þjóðhagfræði hafa meira og minna gengið út á að sína frammá galla þessarar röksemdafærslu.

Keynes skrifaði til dæmis eina kunnustu bók hagfræðinnar einmitt til að sýna frammá að þetta væri á misskilningi byggt.

Nú gengur þessi gamla lumma aftur óbreytt 80 árum seinna, hrein og ómenguð, í leiðara Fréttablaðsins þar sem þessu viðhorfi er haldið fram eins og einhverjum stórasannleik, raunar eins og það þurfi vart að ræða málið frekar.

Þar segir að hvert starf sem yrði til vegna atvinnuátaks Reykjavíkurborgar þyrfti auðvitað að valda því, þrátt fyrir atvinnuleysi, að atvinna annars staðar skreppi saman að nákvæmlega sama skapi. Annað séu bara 'sjónhverfingar' stjórnmálamanna.

Old fallacies never die.

Jæja, þá er rannsóknarleyfi mínu í Princeton og alvara lífsins tekin við.
Líklega hægist heldur um bloggskrif á næstunni, þó aldrei að vita. Ég ætla þó að reyna að lauma inn myndum af gaurunum tveim eitthvað á næstunni. Það sem er næst framundan eru ýmsar ráðstefnur, t.d. þessi hér í Cambridge, http://www.nber.org/~confer/2010/SI2010/efceprg.html, en svo fer ég að þvælast til Finnlands og Chile.

Ég var að sjá vísað í áhugaverða landsmálakönnun á netinu sem birtist í Mogga.

Hún kom mér dálítið á óvart.

Það koma mér sosum ekki á óvart að Samfylkingin dalar heldur í fylgi, enda í forsvari fyrir erfið og krefjandi verkefni ríkisstjórnar á krepputímum. Og þannig var það auðvitað heldur ekki mjög nýstárlegt að Sjálfstæðiflokkurinn sé aðeins að rétta úr kútnum miðað við afhroðið í síðustu kosningum, þótt hann sé ennþá langt frá sínu sögulega kjörfylgi.

En það var tvennt sem ég hnaut um og kom mér dálítið á óvart.

Í fyrsta laga kom mér á óvart var að VG virðist halda sínum mikla styrk frá í síðustu kosningum, þrátt fyrir innanflokksmein. Í mínum huga skýrist þetta líklega af styrk Steingríms J. sem stjórnmálamanns.

Hitt sem kom mér eiginlega ennþá meira á óvart var að Framsókn er nánast að hverfa. Þótt flokkurinn sé í stjórnarandstöðu þegar ríkisstjórn er að takast á við einhver erfiðistu verkefni Íslandssögunnar, er flokkurinn ekki að njóta þess í neinu. Þvert á móti. Hann hrynur í fylgi og tapar helmingi fylgis síns miðað við síðustu kosningar, en fylgið var þá líka nálægt sögulegu lágmarki flokksins. En nú bregður svo vi ðað fylgi flokksins er aðeins í kingum sjö prósent, langt undir því sem flokkurinn hefur nokkurn tíma mælst í kosningum. Framsóknarflokkurinn virðist nánast í útrýmingarhættu, en skemmst er að minnast pilsnerfylgi hans í borgarstjórnarkosningunum.

Mig grunar að þetta skýrist líklega fyrst og fremst á skorti á trúverðugleika í forystu flokksins. Sigmundur Davíð virðist einfaldlega ekki vera að takast að stimpla sig inn sem trúverðugan stjórnmálamann með endalausum upphlaupum og stórkarlalegum yfirlýsingum. Ef svo fer fram sem horfir, er allt eins líklegt að Framsóknarflokkurinn heyri sögunni til eftir nokkur ár.

Það er lauslega vikið að rannsóknum mínum í Businessweek í dag.

http://www.businessweek.com/magazine/content/10_28/b4186012969951.htm

Samhengið er að nú eru ansi margir farnir að tala um að það sé skynsamlegt að draga saman ríkisútgjöld, til dæmis í Evrópu og Bandaríkjunum. Ég hef verið einn þeirra sem hef talið að það sé uppskrift af því að framlengja kreppuna.

Svipað gerðist raunar 1937, eins og ég skrifaði um í kringum 2006 í þessari grein, 'The Mistake of 1937´

http://www.ny.frb.org/research/economists/eggertsson/Eggertsson_1108.pdf

og árangurinn var seinni hluti kreppunnar miklu.

Ég hygg að það sé raunveruleg hætta að við eigum eftir að sjá kafla tvö af 'the Great Recession' sem svo hefur verið köllu, það er sú krísan sem byrjaði 2008.

Og nú verður ástæðan ekki bankamenn, heldur að stjórnmálamenn sem vilja endurtaka mistökin frá 1937. Það eina jákvæða sem ég sé er það, að það er heldur litlar líkur á því að stjórnvöld í Bandaríkjunum hafi nokkurn áhuga á að standa í slíkri tilraunastarfsemi. Ég hygg að Ben Bernake, Timothy Geithner og Christina Romer hafi öll glöggan skilning á vandamálinu (enda bæði Bernanke og Romer bæði miklir sérfræðingar í kreppufræðum).

Evrópa virðist hins vegar á fullri ferð í átt að því sem ég óttast að verði alvarleg hagstjórnarmistök, undir dyggri forystu Þjóðverja og Breta.

Þessi skýrsla er dásamlega fyndin 

http://www.mbl.is/media/88/2188.pdf

Sumsé, þetta er 8 síðna skýrsla Sambands Ungra Sjálfstæðismanna um rætur hrunsins byggt á ítarlegri skoðun SUS á Rannsóknarskýrslu Alþingis.

Ekki hefur verið skrifuð betri samatekt á afneitun Íslendinga á rótum hrunsins.

Nú kemur nefnilega í ljós, eftir nokkra yfirlegu, að hrunið er ekki Sjálfstæðisflokknum að kenna, ekki stjórnkerfinu, ekki lýðveldinu, ekki regluverkinu, ekki stjórnmálamönnunum, ekki neinni tiltekinni hugmyndafræði, ekki ... er ég kannski að gleyma einhverju? ... jú etv Davíði Oddssyni?

Nei, hrunið, samkvæmt SUS, er í stuttu máli því um að kenna að það voru bara svo voða voða vondir kapítalistar uppá Íslandi sem vildu græða og græða á kostnað annarra.

Slíkir menn finnast auðvitað hvergi annars staðar á jarðarkringlunni. Merkilegt sér íslenskt fyrirbrigði, þessi kapítalistar sem vilja græða.

Tvö  gullkorn úr verkinu. “Ábyrgðin á hruni bankanna liggur fyrst og fremst hjá stjórnendum og eigendum þeirra. Enginn skortur var á lögum og reglum um starfsemi bankanna. Þeir hrundu þrátt fyrir gífurlegt regluverk.”

Sumsé regluverkið á Íslandi var svo ákaflega gott? Og vart þarf að taka fram að eftirfylgnin var stórkostleg? Eða gleymdist kannski að fjalla um það ofurlitla smátriði á þessum átta síðum. Að lögum skyldi framfylgt? Enda fyrrum formaður SUS yfirmaður Fjármálaeftirlitsins sem átti nú að halda lögum og reglum? Og svo auðvitað Hann, hvers nafn má ei nefna nema í hálfum hljóðum, við völd uppí sjálfum Svörtuloftum? En Seðlabankanum bar auðvitað lögbundin skylda að tryggja fjármálastöðugleika.

Og auðvitað tekur vart að nefna að trúarbrögð tiltekins hóps snerist nú einmitt um að reglur væru óþarfar. Til hvers þá að fylgja þeim eftir? Setja bara lagatæknana í málið að útskýra að þær væru óþarfar. Bara óþarfa “boð og bönn”. Tekir alvarlega væru þau bara dæmi um hina “lamandi hönd ríkisins”.

Bankarnir voru nefnilega best til þess fallnir sjálfir að sinna eftirliti með sér sjálfum, samkvæmt trúarbrögðum þessa tíma. Og nú er að koma í ljós að engin ástæða er til að endurskoða þau trúarbrögð. Enda byggja trúarbrögð á innri sannleik, sem ekki þarf að endurskoða í ljós reynslu, nýrra staðreynda, eða til dæmis gjaldþrot og hruns heillar þjóðar.

Mikið óskaplega vorum við Íslendingar óheppnir að enda með svona vonda kapítalista.

Eins gott að við áttum þó góða stjórnmálamenn og Sjálfstæðisflokkinn. Og eigum enn.

Þegar Davíð Oddsson, Hannes Hólmsteinn, dularfulli maðurinn sem kallar sig 'fuglahvísl' á amx.is, ofl ofl. á ysta jaðri pólitískra hægrisins á Íslandi eru farnir að hrópa hallelúja yfir nýafstöðnum landsfundi Sjálfstæðisflokksins er líklega kominn tími fyrir meðlimi þess söfnuðar að fara að spyrja sig ákveðinni spurninga.

Að öðrum kosti fara þessi hallelújahróp náhirðarinnar að hljóma eins og pólitískur útfarasöngur Sjálfstæðisflokks Bjarna Ben, náðarkossinn.

Annars sýnist mér Bjarni Ben koma út úr þessum landsfundi stórlaskaður. Ég minnist þess að hann var einn mannanna sem talaði af skynsemi um icesave á sínum tíma, talaði um að vert væri að huga að inngöngu í Evrópusambandinu, osfrv. Virtis að mörgu leiti víðsýnn og hófsamur maður.

Á síðasta ári eða svo hefur hann algerlega umturnast og er farinn að gera lítið annað en enduróma púkablístruna úr Hádegismóum. Mig grunar að Bjarni verði að setja sitt eigið mark á flokkinn með einhverjum afgerandi hætti ef hann ætlar sér lengra líf í pólitík, og vilji halda Sjálfstæðisflokknum í hópi lifenda.

Ja hérna.

Það kom að því. Ég sé ekki betur en ég loksins allt að því sammála manninum sem kallar sig 'fuglahvísl'. Umræðuefnið er gengislán. Sjá hér
http://www.amx.is/fuglahvisl/15145/

Það sem meira. Þetta virðist byggt á skifum úr enn öðru skúmaskoti af netinu

http://www.andriki.is/default.asp?art=25062010

Hér sýnist mér aðalatriðum vera ágætlega til haga haldið. Í aðalatriðum sýnist mér dæmið sem andriki tekur vera svipað og það sem Jón talar um og varðar túlkun manna á dómi Hæstaréttar varðandi gengislán. Það er alger rökleysa að halda því fram að ákvæði í samningi hafi einhvers konar sjálfstætt líf, þannig að þegar eitt þeirra fellur úr gildi, þá eigi hin að standa óbreytt. Bæði dæmi Jóns og andrikis eru ágæt dæmi um slíkt.

Jón Steinsson hagfræðingur skrifar hérna áhugaverða grein um gengislán sem Hæstiréttur dæmdi ólögleg

http://www.pressan.is/pressupennar/Lesa_Jon_Steinsson/rettlaeti-hagsaeld-og-islensk-logfraedi

Mér sýnist Jón komast að kjarna málsins án þess að ég geti nú sagt að ég hafi velt þessu mikið fyrir mér.

Enginn er ég nú lögfræðingur, og hvað þá sérfræðingur í hinni durlarfullu túlkun laga er tíðkast uppá Íslandi. En ég deili furðu Jóns yfir umræðu íslenskra lögfræðinga á túlkun þessa dóms, að því litla marki sem ég hef séð hana. Mig langaði aðeins að spjalla um hvernig þetta horfir við mér í fljótu bragði enda ansi áhugavert mál (athugasemdir væru mjög vel þegnar og sérstaklega þær sem vísa í einhver lagaálit um þetta og almennar umræður því ég hef séð lítið um faglega umfjöllun um þetta en grunar þó að hún sé umtalsverð).
 
Jamm, ég var að tala um að ég deili furðu Jóns. Mér sýnist nefnilega algengasta túlkunin vera sú að þó að samningarnir sem liggja undir þessum lánum séu nú dæmdir ólöglegir því að þeir tengja við erlent gengi, þá eigi aðrir hlutar samningsins að vera í fullu gildi, til dæmis vextir (sem oft eru kallaðir 'samningsvextir´ sé ég) sem auðvitað miðuðust við að lánið væri veitt í erlendri mynt!

Einhvern veginn virðist túlkunin vera sú að hvert og eitt ákvæði sé algerlega óháð öllum hinum, sem stenst enga röklega skoðun  að ég best get séð.

Jón líkir þessu við því að tveir menn skrifi undir samning sem felist í því að aðili A (neytandi) fær 100 kíló af kindakjöti af aðila B fyrir eitt fílabein. Nú kemur í ljós að það er ólöglegt samkvæmt lögum að nota fílabein í viðskiptum, enda í blessuð dýrin í útýmingarhættu.

Einhverjir íslenskir lögmenn myndu þá draga þá rökréttu ályktun að þótt að eitt ákvæði (greiðsla eins fílabeini) sé fallið úr gildi eigi hitt að halda enda væri annað 'neytandandum' í óhag. Þannig að nú þegar aðili A getur ekki borgað eitt fílabein, eigi aðili B samt sem áður að gefa aðila A eitt kóló að kindakjöti, og þá væntanlega ókeypis?

Þetta er auðvitað fáránlegt dæmi. Og einmitt þess vegna er það svo gott. Mér sýnist nefnilega Jón hér draga fram grundvallaratriðið í málinu.

Það er auðvitað út í hött að láta sem hægt sé að tala um eitt ákvæði í samningi af þessu toga eins og það sé algerlega óháð öllum öðrum. Ef gengislán eru ólögleg, hefur það auðvitað áhrif á öll ákvæði samningsins, þar á meðal samningsvexti. Það liggur í hlutarins eðli. Eða svo hefði ég haldið, mér virðist það satt best að segja augljóst.

Auðvitað miðuðu vextirnir á sínum tíma við að lánin væru í einhverri erlendri mynt, t.d. japönskum yenum. Ef lánið hefði verið í krónum hefðu vextirnir verið miklu hærri eins og sást á markaðsvöxtum á krónum á þessum tíma.

Ef þessi algenga túlkun sem ég verð að játa að mér finnst skrítin heldur vatni fyrir dómstólum er verið að segja að fyrirtæki sem gerðu þau mistök að veita lán í erlendri mynt eigi nú að gefa peninga. Enginn heilvita maður hefði lánað íslenskra krónur -- óverðtryggt -- gegn því að fá nafnvexti sem ráðast á markaði í Japan þar sem vextir eru nálægt núlli enda búast menn þar við verðhjöðnun í Japan en ekki verðbólgu líkt og hér (og það er nú einmitt þess vegna sem nafnvextir voru háir á Íslandi en lágir í Japan).

Það verður fróðlegt að fylgjast með frekari umræðu um þetta atriði á næstunni, og ég fylgist auðvitað af áhuga. Ég myndi til dæmis vilja sjá miklu betri röksemdarfærslur fyrir þessum svokölluðu 'samningsvöxtum' útfrá einhverjum almennum lögfræðilegum rökum.

Fyrir mína parta sýnist mér skynsamlegast að neytandi geti nú valið úr þeim samningerðum sem voru þó löglegar, og stóðu neytendum til boða á þeim tíma enda sýnist mér lög kveða á um að vafaatriði verði að vera neytenda í hag ef ég skil rétt (eflaust mætti því líka færa fyrir því rök að neytendur ættu rétt á að halda sig við upphaflega samning, þótt það væri þeim augsýnilega í óhag). Ég viðurkenni þó auðvitað að ég hef ekki hugmynd um lagalega hlið þess hvað mér sýnist 'skynsamlegt'.

Þetta myndi auðvitað spara þeim heilmikla peninga sem tóku lán í erlendri mynt vegna gengishruns krónunnar. En þetta myndi samt að sjálfsögðu þýða að ekki giltu vextir sem miðast við eitthverja allt aðra mynt. Ég skil ekki hvernig slíkt gæti haldið vatni og myndi að minnsta kosti vilja sjá skýrari lagarök fyrir því.

Það hefur verið ótrúlegt að fylgjast með pólitík síðustu ára og umræðunni tengdri henni.